Co to jest łojotok i jak wpływa na skórę?

Łojotok to nadmierna produkcja sebum przez gruczoły łojowe, która pozostawia na skórze tłusty lepki film i sprzyja powstawaniu zmian skórnych [3][9]. Długotrwała i nasilona aktywność gruczołów łojowych wiąże się z większym ryzykiem rozwoju stanu zapalnego i złuszczania, charakterystycznych dla łojotokowego zapalenia skóry [1][3][6][9]. Łojotokowe zapalenie skóry to przewlekła i nawracająca dermatoza, która nie jest zakaźna i nie wynika z braku higieny [1][2][4][6].

Co to jest łojotok?

Łojotok oznacza nadmierne wydzielanie sebum przez gruczoły łojowe. Skutkiem jest powstawanie na powierzchni skóry tłustej lepkiej warstwy, która zmienia jej środowisko i może torować drogę rumieniowo złuszczającym zmianom [3]. Nie jest to jedna sztywna wartość, lecz mierzalny kierunek biologiczny, który odzwierciedla wzmożoną aktywność gruczołów łojowych [3][6][9].

Sebum to tłusta wydzielina będąca mieszaniną lipidów, której nadmiar tworzy podstawę łojotoku. Im silniej pracują gruczoły łojowe, tym wyższe ryzyko nasilenia zmian łojotokowych i to właśnie w obszarach ich największej gęstości obserwuje się najwięcej problemów skórnych [1][3][6][9].

Jak łojotok wpływa na skórę?

Nadmiar sebum sprzyja rozrostowi drożdżaków z rodzaju Malassezia. Ich obecność i metabolity nasilają reakcję zapalną, co klinicznie przekłada się na zaczerwienienie, świąd i łuszczenie [1][9]. Równocześnie dochodzi do zaburzeń odnowy i rogowacenia naskórka, które potęgują tworzenie się łusek oraz zgrubień [4][6][7].

W praktyce nakładają się na siebie cztery procesy. Aktywność gruczołów łojowych, dysbioza mikrobiomu z udziałem Malassezia, osłabienie bariery lipidowej oraz zapalenie tworzą środowisko, w którym obraz kliniczny nie wynika z jednego czynnika, lecz z ich jednoczesnego oddziaływania [1][7][9].

Czym jest łojotokowe zapalenie skóry?

Łojotokowe zapalenie skóry, nazywane też wypryskiem łojotokowym, to przewlekła nawracająca choroba zapalna o obrazie rumieniowo złuszczającym, która dotyczy dzieci, młodzieży i dorosłych, często obserwowana u osób młodych [4][6][7][8]. Choroba nie jest zakaźna i nie ma związku z brakiem higieny, a jej przebieg cechują okresy remisji i nawrotów [1][4][6][9].

Współczesne opisy podkreślają konieczność ukierunkowania leczenia i pielęgnacji na kontrolę stanu zapalnego oraz łuszczenia, co wynika z nawrotowego charakteru dermatozy [4][6][9].

Gdzie najczęściej pojawiają się zmiany?

Zmiany lokalizują się głównie w obszarach bogatych w gruczoły łojowe, czyli na skórze głowy, twarzy, klatce piersiowej, dekolcie, plecach oraz w fałdach skórnych. Ta mapa anatomiczna jest bezpośrednio związana z patofizjologią choroby i aktywnością jednostek łojowych [1][5][7][9].

Jakie są typowe objawy?

Obraz kliniczny tworzą zmiany rumieniowo złuszczające oraz tłuste żółte lub białe łuski, często ze świądem i uczuciem dyskomfortu [4][7][8][9]. Przebarwiony rumień i nawarstwione łuski odzwierciedlają zaburzenia rogowacenia i przewlekły stan zapalny [1][4]. W bardziej zaawansowanych stadiach może pojawić się surowiczy wysięk oraz trudna do usunięcia skorupa [4].

Dlaczego rozwija się łojotokowe zapalenie skóry?

Patogeneza jest wieloczynnikowa. Kluczowe mechanizmy obejmują nadaktywność gruczołów łojowych, zaburzenia odnowy komórek naskórka, upośledzenie bariery skórnej oraz udział drożdżaków Malassezia, które nasilają reakcję zapalną [1][4][6][7][9]. Równoległe zmiany w mikrobiomie skóry i odpowiedzi immunologicznej utrwalają nawrotowy charakter choroby [1][7][9].

Znaczenie mają czynniki genetyczne, immunologiczne i środowiskowe. To ich współdziałanie decyduje o dynamice procesu oraz nasileniach w typowych lokalizacjach bogatych w jednostki łojowe [1][4][6][7][9].

Co nasila objawy i nawroty?

Do czynników zaostrzających należą stres, alkoholizm, zakażenie HIV, obniżona odporność, predyspozycje genetyczne, zanieczyszczenie powietrza oraz drażniące kosmetyki. Obecność tych bodźców zwiększa ryzyko nasilenia objawów u osób z aktywnymi gruczołami łojowymi i zaburzoną barierą naskórkową [4][6][7]. Nasilenia mają charakter okresowy, zgodny z remisyjno nawrotowym przebiegiem choroby [4][6][9].

Na czym polega kontrola łojotoku i ŁZS?

Ze względu na przewlekły i nawrotowy przebieg postępowanie powinno dążyć do ograniczenia zapalenia oraz łuszczenia, a także do normalizacji środowiska skóry związanego z nadmiarem sebum i wsparcia bariery naskórkowej [4][6][9]. Ukierunkowana pielęgnacja oraz leczenie pozwalają zmniejszać widoczne objawy i stabilizować przebieg choroby w obszarach bogatych w gruczoły łojowe [1][4][6][7][9].

Czy łojotok to to samo co łojotokowe zapalenie skóry?

Nie. Łojotok to stan nadmiernego wydzielania sebum przez gruczoły łojowe. Jego obecność sprzyja rozwojowi zmian skórnych, lecz sama nadprodukcja łoju nie definiuje choroby zapalnej [3][9]. Łojotokowe zapalenie skóry, zwane także wypryskiem łojotokowym, to przewlekła, nawracająca dermatoza o obrazie rumieniowo złuszczającym, w której poza łojotokiem istotną rolę odgrywa zaburzenie bariery skórnej, nieprawidłowe rogowacenie oraz nasilenie reakcji zapalnej związanej z Malassezia [4][6][7][1][9].

Źródła:

1. https://seborh.pl/skad-sie-bierze-lojotokowe-zapalenie-skory/
2. https://www.wapteka.pl/porady/lojotokowe-zapalenie-skory-leczenie-objawy-i-przyczyny-lzs-uciazliwej-dermatozy/
3. https://www.ezebra.pl/pl/blog/lojotok-co-to-jest-jak-sie-objawia-i-jak-z-nim-walczyc-1645185547.html
4. https://diag.pl/pacjent/artykuly/lojotokowe-zapalenie-skory-objawy-leczenie/
5. https://4szpaki.pl/blog/post/lojotokowe-zapalenie-skory-objawy-przyczyny-leczenie
6. https://www.luxmed.pl/dla-pacjenta/artykuly-i-poradniki/lojotokowe-zapalenie-skory-przyczyny-objawy-i-sposoby-leczenia
7. https://www.cerave.pl/porady-pielegnacyjne/pielegnacja-ciala/lojotokowe-zapalenie-skory
8. https://www.dermatologia-praktyczna.pl/a3953/Choroby-lojotokowe.html
9. https://www.vichy.pl/artykul/lojotokowe-zapalenie-skory-glowy-%E2%80%93-przyczyny-objawy-leczenie/a83420.aspx